Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Sprawozdawczo-raportujący charakter składni w listach Stanisława Ignacego Witkiewicza do żony
Kontakt: Anna Majewska-Wójcik
SOCJOLINGWISTYKA,
Tom 39 Nr 1 (2025): Socjolingwistyka
Abstrakt
Pochodzące z lat 1923–1939 listy Stanisława Ignacego Witkiewicza do żony są ukierunkowane na komunikację informacyjną i faktograficzną. Mają charakter sprawozdawczo-raportujący, na co istotny wpływ miała nieformalna separacja małżonków i dzieląca ich odległość. Przeprowadzone badania reprezentatywnej próbki – 1775 wypowiedzeń składających się na 82 epistoły (spośród 1278 wszystkich opublikowanych listów do żony), pochodzące z różnych lat trwania dialogu listowego – miały pokazać, w jaki sposób epistolograf uzyskuje sprawozdawczość na poziomie składni, jakich struktur syntaktycznych najczęściej używa i jaką one pełnią funkcję w korespondencji. Pozwoliły one również wyłonić inne dominanty idiostylowe z poziomu składni. Do realizacji tak postawionego celu wykorzystano narzędzia z zakresu stylistyki składniowej i badań jakościowo-ilościowych. Znacząca przewaga wypowiedzeń pojedynczych, w tym także eliptycznych, oraz parataktycznych, zwłaszcza łącznych, potwierdza tezę o sprawozdawczo-raportującej stylistyce omawianej korespondencji. Listy Witkacego są rzeczowym, skondensowanym zapisem jego codziennego życia. Cechuje je zwięzłość formalna, kondensacja treściowa, oszczędność strukturalna polegająca na zredukowaniu określeń amplifikacyjnych oraz tendencja do skrótowości w przekazie. Listy noszą też wyraźne znamiona języka mówionego. Cechą charakterystyczną są również wtrącenia nawiasowe, które można uznać za cechę idiostylową Witkacego.
Słowa kluczowe
- Całek, A. (2019). Nowa teoria listu. Kraków: Księgarnia Akademicka.
- Degler, J. (2013). Witkacego portret wielokrotny. Szkice i materiały do biografii (1918–1939). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
- Grochowski, M. (1983). Metatekstowa interpretacja parentezy. W: T. Dobrzyńska, E. Janus (red.), Tekst i zdanie: zbiór studiów (s. 247–258). Wrocław: Instytut Badań Literackich PAN.
- Handke, K. (1995). Polski język familijny. Opis zjawiska. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
- Handke, K. (2008). Socjologia języka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Jaros, V. (2020). Właściwości składniowe i słowotwórcze języka familijnego Joachima Lelewela (na podstawie listów do najbliższych). Socjolingwistyka, 34, 165–182. https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.34.10
- Jędrzejko, E. (2005). Składnia, style, teksty. Składniowe aspekty zróżnicowania i przemian polszczyzny XX wieku. Katowice: Wydawnictwo GNOME.
- Jodłowski, S. (1976). Podstawy polskiej składni. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
- Kałkowska, A. (1982). Struktura składniowa listu. Wrocław: Wydawnictwo PAN.
- Klemensiewicz, Z. (1951). Problematyka składniowej interpretacji stylu. Pamiętnik Literacki, 42(1), 102–157.
- Klemensiewicz, Z. (1953). Zarys składni polskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
- Kniagininowa, M. (1962). Próba zastosowania metod statystycznych w badaniach stylistyczno-składniowych. Język Polski, 42(2), 92–116.
- Kurkowska, H., Skorupka, S. (2001). Stylistyka polska. Zarys. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Majewska-Wójcik, A. (2014). Skróty i szyfry w „Listach do żony” Stanisława Ignacego Witkiewicza. W: R. Bizior, D. Suska (red.), Mechanizmy ekonomizacji języka (s. 203–214). Częstochowa: Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie.
- Mikołajczak, S. (1990). Składnia tekstów naukowych. Dyscypliny humanistyczne. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
- Moroz, A. (2006). Wtrącenia nawiasowe w powieściach Stanisława Ignacego Witkiewicza. W: M. Kalinowska, E. Owczarz, J. Skuczyński, M. Wołk (red.), Prace z historii i teorii literatury ofiarowane Profesorowi Jerzemu Speinie (s. 191–200). Toruń: Wydawnictwo UMK.
- Ostaszewska, D. (2005). Przeobrażenia składni jako wyznacznik tendencji nowatorskich w prozie artystycznej drugiej połowy XX wieku. Katowice: Wydawnictwo GNOME.
- Ostrowska, K. (2022). Wstęp do metodologii badań nad mniejszością składniową na przykładzie współczesnego polskiego reportażu książkowego. Zeszyty Łużyckie, 57, 133–150.
- Ostrowska, K. (2023). Reportaż książkowy w świetle językoznawstwa statystycznego. Składnia, styl, gatunek. Kielce: Wydawnictwo UJK.
- Pisarek, W. (1967). Poznać prasę po nagłówkach! Nagłówek wypowiedzi prasowej w oświetleniu lingwistycznym. Kraków: Ośrodek Badań Prasoznawczych RSW „Prasa–Książka–Ruch”.
- Pisarkowa, K. (1975). Składnia rozmowy telefonicznej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
- Ruszkowski, M. (1997). Główne tendencje syntaktyczne w polskiej prozie artystycznej dwudziestolecia międzywojennego. Kielce: Wyższa Szkoła Pedagogiczna.
- Ruszkowski, M. (2004). Statystyka w badaniach stylistyczno-składniowych. Kielce: Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej.
- Skwarczyńska, S. (2006). Teoria listu. Białystok: Wydawnictwo UwB.
- Rybka, M. (2002). Zamieszkać w zdaniu. O składni tekstów poetyckich Czesława Miłosza. Poznań: Wydawnictwo WiS.
- Wilkoń, A. (2002). Spójność i struktura tekstu. Wstęp do lingwistyki tekstu. Kraków: UNIVERSITAS.
- Źródła/Sources:
- Witkiewicz, S.I. (2005–2012). Listy do żony. T. I–IV. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Referencje
Całek, A. (2019). Nowa teoria listu. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Degler, J. (2013). Witkacego portret wielokrotny. Szkice i materiały do biografii (1918–1939). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Grochowski, M. (1983). Metatekstowa interpretacja parentezy. W: T. Dobrzyńska, E. Janus (red.), Tekst i zdanie: zbiór studiów (s. 247–258). Wrocław: Instytut Badań Literackich PAN.
Handke, K. (1995). Polski język familijny. Opis zjawiska. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Handke, K. (2008). Socjologia języka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jaros, V. (2020). Właściwości składniowe i słowotwórcze języka familijnego Joachima Lelewela (na podstawie listów do najbliższych). Socjolingwistyka, 34, 165–182. https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.34.10
Jędrzejko, E. (2005). Składnia, style, teksty. Składniowe aspekty zróżnicowania i przemian polszczyzny XX wieku. Katowice: Wydawnictwo GNOME.
Jodłowski, S. (1976). Podstawy polskiej składni. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kałkowska, A. (1982). Struktura składniowa listu. Wrocław: Wydawnictwo PAN.
Klemensiewicz, Z. (1951). Problematyka składniowej interpretacji stylu. Pamiętnik Literacki, 42(1), 102–157.
Klemensiewicz, Z. (1953). Zarys składni polskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kniagininowa, M. (1962). Próba zastosowania metod statystycznych w badaniach stylistyczno-składniowych. Język Polski, 42(2), 92–116.
Kurkowska, H., Skorupka, S. (2001). Stylistyka polska. Zarys. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Majewska-Wójcik, A. (2014). Skróty i szyfry w „Listach do żony” Stanisława Ignacego Witkiewicza. W: R. Bizior, D. Suska (red.), Mechanizmy ekonomizacji języka (s. 203–214). Częstochowa: Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie.
Mikołajczak, S. (1990). Składnia tekstów naukowych. Dyscypliny humanistyczne. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Moroz, A. (2006). Wtrącenia nawiasowe w powieściach Stanisława Ignacego Witkiewicza. W: M. Kalinowska, E. Owczarz, J. Skuczyński, M. Wołk (red.), Prace z historii i teorii literatury ofiarowane Profesorowi Jerzemu Speinie (s. 191–200). Toruń: Wydawnictwo UMK.
Ostaszewska, D. (2005). Przeobrażenia składni jako wyznacznik tendencji nowatorskich w prozie artystycznej drugiej połowy XX wieku. Katowice: Wydawnictwo GNOME.
Ostrowska, K. (2022). Wstęp do metodologii badań nad mniejszością składniową na przykładzie współczesnego polskiego reportażu książkowego. Zeszyty Łużyckie, 57, 133–150.
Ostrowska, K. (2023). Reportaż książkowy w świetle językoznawstwa statystycznego. Składnia, styl, gatunek. Kielce: Wydawnictwo UJK.
Pisarek, W. (1967). Poznać prasę po nagłówkach! Nagłówek wypowiedzi prasowej w oświetleniu lingwistycznym. Kraków: Ośrodek Badań Prasoznawczych RSW „Prasa–Książka–Ruch”.
Pisarkowa, K. (1975). Składnia rozmowy telefonicznej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Ruszkowski, M. (1997). Główne tendencje syntaktyczne w polskiej prozie artystycznej dwudziestolecia międzywojennego. Kielce: Wyższa Szkoła Pedagogiczna.
Ruszkowski, M. (2004). Statystyka w badaniach stylistyczno-składniowych. Kielce: Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej.
Skwarczyńska, S. (2006). Teoria listu. Białystok: Wydawnictwo UwB.
Rybka, M. (2002). Zamieszkać w zdaniu. O składni tekstów poetyckich Czesława Miłosza. Poznań: Wydawnictwo WiS.
Wilkoń, A. (2002). Spójność i struktura tekstu. Wstęp do lingwistyki tekstu. Kraków: UNIVERSITAS.
Źródła/Sources:
Witkiewicz, S.I. (2005–2012). Listy do żony. T. I–IV. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.