Numer

Tom 39 Nr 1 (2025): Socjolingwistyka

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Cechy instytucjonalne przejścia języka kazachskiego na pismo łacińskie

https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.39.17
Ivan Smirnov
Uniwersytet Łódzki, Polska
https://orcid.org/0000-0003-3066-5591

Kontakt: Ivan Smirnov

i.smirnow.edu@gmail.com

SOCJOLINGWISTYKA, Tom 39 Nr 1 (2025): Socjolingwistyka

Abstrakt









W artykule autor przedstawia diachroniczny opis głównych etapów przejścia języka kazachskiego na pismo łacińskie. W tekście skupiono się wyłącznie na aspektach prawnych i systemowych decyzjach legislacyjnych dotyczących polityki językowej. Podano fragmenty cech fonetycznych, leksykalnych i leksykograficznych różnych wariantów alfabetu. Inicjatorem zmian w zakresie polityki językowej jest prezydent, który w pewnych momentach swojego panowania podnosi kwestię przejścia na alfabet łaciński. Alfabet jest narzędziem władzy politycznej i służy władzom do konsolidacji elektoratu wokół władzy rządzącej. Alfabet łaciński ma symboliczne znaczenie dla wspólnoty językowej Kazachstanu, co oznacza zerwanie z historyczną przeszłością Związku Radzieckiego. Od 1991 roku do chwili obecnej nie udało się oficjalnie zatwierdzić żadnej wersji alfabetu ani wprowadzić pisma łacińskiego do sfery edukacji i obiegu dokumentów. Główną platformą dyskusji jest przestrzeń medialna Internetu. Językoznawcy odpowiedzialni za przejście na alfabet łaciński regularnie popełniają błędy w procesie tworzenia alfabetów. W szczególności zaproponowano różne opcje wykorzystujące digrafy i znaki diakrytyczne. Czynnikiem polityki zagranicznej jest Turcja, która promuje przechodzenie ludów tureckojęzycznych na pismo łacińskie, będąc tym samym głównym beneficjentem w Azji Środkowej. Alfabety konstruowane są na podstawie wariantów już funkcjonujących w krajach tureckich, a także z uwzględnieniem doświadczeń krajów europejskich. Łącznie opracowano około 40 wariantów alfabetu wykorzystujących grafikę łacińską. Rezultatem tego długotrwałego procesu jest różnorodność wariantów alfabetu, które udało się zarejestrować w trakcie badań nad krajobrazem językowym Kazachstanu. Wielonarodowościowy skład Kazachstanu jest istotnym czynnikiem utrudniającym latynizację. Niesystematyczne i nierefleksyjne decyzje społeczności naukowej doprowadziły do spadku autorytetu językoznawców, a tym samym do pozbawienia instytucji naukowych podmiotowości. Głównymi ekspertami w zakresie wariantów alfabetu łacińskiego są obecnie aktywni użytkownicy Internetu i osobowości medialne.









Słowa kluczowe

Latin script the Kazakh language alphabet language policy Cyrillic script łacina język kazachski alfabet polityka językowa cyrylica
Referencje
  1. Abduova, B. S., & Tulesheva, G. K. 2022. „The status of the Kazakh language is a landmark for the future of the nation”. Vestnik of M. Kozybayev North Kazakhstan University, 1(53), 53–58. https://doi.org/10.54596/2309-6977-2022-1-53-58
  2. Aksholakova, A., & Ismailova, N. 2013. „The Language Policy of Kazakhstan and the State Language in Government Service”. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 93, 1580–1586.
  3. Alpatov, V. M. 2000. 150 âzykov i politika. 1917–2000. Sociolingvističeskie problemy SSSR i postsovetskogo prostranstva. Moskva: Kraf.
  4. Alishariyeva, A. 2014. „Bilingualism Among Young People in Kazakhstan”. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 143, 1139–1143.
  5. Aqtay, G. 2022. „The status of Kazakh in Kazakhstan in urban areas: the case of Shymkent”. Przegląd Wschodnioeuropejski, 13(1), 205–221. https://doi.org/10.31648/pw.7665
  6. Cheskin, A., & Kachuyevski, A. 2019. „The Russian-Speaking Populations in the Post-Soviet Space: Language, Politics and Identity”. Europe-Asia Studies, 71(1), 1–23.
  7. Dzhusupov, M. 2022. „The transition from Cyrillic into Latin alphabet and linguographic interference in the Russian speech of the Turkophone”. Russian Language Studies, 20(3), 312–329.
  8. Fierman, W. 1998. „Language and Identity in Kazakhstan: Formulations in Policy Documents 1987–1997”. Communist and Post-Communist Studies, 31(2), 171–186.
  9. Fierman, W. 2005. „Kazakh language and prospects for its role in kazakh ‘groupness’”. Ab Imperio, 2, 393–423.
  10. Hornberger, N. 2015. „Selecting Appropriate Research Methods in LPP Research: Methodological Rich Points”. In: M. Francis, D. Johnson (eds.), Research Methods in Language Policy and Planning: A Practical Guide, 7–20. Malden: John Wiley & Sons.
  11. Iliuf, H. Š., & Soltanbekova, O. T. 2023. „Optimalʹnyj variant kazahskogo alfavita na osnove latinskoj grafiki”. Izvestiâ Kazumoimâ imeni Abylaj hana, 3(70), 84–100.
  12. Imankuliyeva, M. T. 2021. „Afad Kurbanov and obschetyurkian alphabet”. Baltic Humanitarian Journal, 4(37), 268–270.
  13. Janpeisova, N. 2006. Representation of national stereotypes in the picture of world of Kazakh-Russian bilinguals. Aktobe: Baishev University.
  14. Kajdar, A. 2014. Ġylymdaġy ġu̇myr. Maķalalar, baândamalar žinaġy. Almaty: Sardar.
  15. Kara, M. 2009. „Turkic republics and thirty-four letter common Latin alphabet”. Turkish Studies, 4(3), 1301–1308.
  16. Kemelova, F. 2024. „Turkic States Revive Latin-Based Alphabet to Preserve Linguistic Heritage”. The Astana Times, 23 September 2024.
  17. Mensel, L. van, Vandenbrouck, M., & Blackwood, R. 2016. „Linguistic Landscapes”. In: The Oxford Handbook of Language and Society, 423–450.
  18. Moore, I. 2014. „Negotiating public space: Post-Soviet linguistic landscape in Kazakhstan”. International Journal of Communication and Linguistic Studies, 11(4), 1–21.
  19. Nelde, P. 1994. „How to Avoid Language Conflict in Europe after 1994”. Intercultural Communication Studies, 4(2), 1–17.
  20. Nurshatayeva, A. 2011. „Kazakhstan English-Major Students: Motivation to Learn English and Academic Achievement”. Academic Leadership: The Online Journal, 9(3). https://doi.org/10.58809/UEEE3244
  21. Sabitova, Z., & Alishariyeva, A. 2015. „The Russian language in Kazakhstan: status and functions”. Russian Journal of Communication, 7(2): 213–217.
  22. Shaibakova, D. 2019. „The Russian language in Kazakhstan in the 21st century”. In: A. Mustajoki, E. Protassova, M. Yelenevskaya (eds.), The Soft Power of the Russian Language. New York: Routledge.
  23. Schiffman, H. F. 1996. Linguistic Culture and Language Policy. London: Routledge.
  24. Sinyachkin, V. P., & Saparova, K. O. 2018. „Mahanbet Džusupov – sozidatelʹ, lingvist i metodist”. RUDN Journal of Language Education and Translingual Practices, 15(2): 189–194.
  25. Smagulova, J., & Madiyeva, D. 2021. „Normalizing a new language hierarchy: Event names in post‐Soviet urban space”. Russian Journal of Linguistics, 25(4): 1004–1023.
  26. Smagulova, J. 2008. „Language Policies of Kazakhization and Their Influence on Language Attitudes and Use”. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 11: 440–476.
  27. Spolsky, B. 2004. Language Policy. Cambridge: CUP.
  28. Yeskeldiyeva, B., & Tazhibayeva, S. 2015. „Multilingualism in Modern Kazakhstan: New Challenges”. Asian Social Science, 11(6): 56–64.
  29. Zharkynbekova, S. 2018. „On the Formation Of Socio-Cultural Identity Of Ethno-Lingual Processes In Kazakhstan”. European Proceedings of Social and Behavioural Sciences, 39: 407–415. https://doi.org/10.15405/epsbs.2018.04.02.58
  30. Zhumanova, A., Stambulov, S., Sakabay, T., Kentbek, S., & Karsybayeva, Z. 2020. „Language Situation in Kazakhstan in the Modern Period: Ideology, Policy and Planning”. Opción, 36(91): 90–106.
  31. Алпатов, В. М. 2000. 150 языков и политика. 1917–2000. Социолингвистические проблемы СССР и постсоветского пространства. Москва: Краф.
  32. Илиуф, Х. Ш., & Солтанбекова, О. Т. 2023. „Оптимальный вариант казахского алфавита на основе латинской графики”. Известия КазУМОиМЯ имени Абылай хана, 3(70): 84–10. https://doi.org/10.48371/PHILS.2023.70.3.006
  33. Кайдар, А. 2014. Ғылымдағы ғұмыр. Мақалалар, баяндамалар жинағы. Алматы: Сардар.
  34. Sinyachkin, V. P., & Saparova, K. O. 2018. „Маханбет Джусупов – созидатель, лингвист и методист”. RUDN Journal of Language Education and Translingual Practices, 15(2): 189–194.
  35. Суслова, 2018–02–20. „Куда язык доведет: почему Казахстан перешел на латиницу”. https://www.gazeta.ru/politics/2018/02/20_a_11657323.shtml (17 января 2025).
  36. Suslova, 2018–02–20. Kuda âzyk dovedet: počemu Kazahstan perešel na latinicu. https://www.gazeta.ru/politics/2018/02/20_a_11657323.shtml (17 January 2025).
Read More
Biografie autora nie są dostępne.
Pobierz PDF
PDF
Statystyki
Przeczytano : 8 Pobrano: 6

Downloads

Download data is not yet available.