Wypracowywanie porozumienia w porozumiewaniu się. O języku narodowym Indii

Abstrakt

Indie, będące najludniejszym państwem świata, stanowią przykład jednego z najbardziej zróżnicowanych językowo społeczeństw, w którym już w spisie z 1971 roku odnotowano ponad tysiąc odmian językowych. Artykuł podejmuje analizę trwałego i szeroko rozpowszechnionego przekonania, że hindi pełni funkcję języka narodowego Indii, mimo że Konstytucja tego państwa nie przewiduje formalnego ustanowienia takiego języka. Uznaje się, że zarówno hindi, jak i angielski pełnią rolę języków urzędowych, jednak przypisywany pierwszemu status narodowy ma charakter wyłącznie symboliczny i nie znajduje oparcia w regulacjach prawnych. Autor osadza to zagadnienie w szerszym kontekście socjolingwistycznym, przywołując uwarunkowania historyczne, polityczne i kulturowe, które kształtowały debatę o językowej tożsamości Indii. Szczególną uwagę poświęca roli Mahatmy Gandhiego, który początkowo postulował użycie języka hindustańskiego – syntezy hindi i urdu – jako narzędzia integracji narodowej. Analizowane są również powojenne próby kompromisu między spójnością państwową a ochroną wielojęzyczności, w tym zasada trójjęzyczna wprowadzona w 1968 roku. W artykule podkreślono znaczenie współczesnych uwarunkowań politycznych, w których wzrastająca rola hindi – wzmacniana przez liderów, takich jak premier Narendra Modi – ugruntowuje mu funkcję języka reprezentującego Indie, a zarazem wywołuje sprzeciw w regionach niehindujęzycznych, zwłaszcza na południu kraju. Zwrócono również uwagę na ideologię hindutwy, która traktuje hindi jako narzędzie nacjonalizmu kulturowego, co dodatkowo komplikuje oddzielenie planowania językowego od szerszych inicjatyw politycznych. W konkluzji autor stwierdza, że próby narzucenia jednego języka narodowego w państwie tak wielojęzycznym jak Indie niosą ryzyko marginalizacji języków regionalnych i osłabienia pluralistycznych podstaw państwowości. Jednocześnie podkreśla potrzebę wypracowania modelu równoważącego rozwój komunikacji międzyregionalnej z ochroną bogatego dziedzictwa lingwistycznego jako warunku trwałej jedności kraju.