Czescy bohaterowie w języku i kulturze

Abstrakt

Tekst koncentruje się wokół zagadnienia czeskich bohaterów oraz ich śladów w czeskiej kulturze i historii. Skąd się wzięli? Czy są nam potrzebni? Czy współcześni bohaterowie są realni czy może wykreowani? Czy znajdziemy ich ślady we współczesnej czeszczyźnie? To tylko niektóre z postawionych pytań. Rozważania dotyczą współczesnego języka czeskiego, odbicia w nim czeskich tradycji kulturowo-społecznych oraz funkcjonujących w przestrzeni publicznej (auto)stereotypów narodowych i ich definiowania w języku. Punktem wyjścia jest definicja bohatera i zwrócenie uwagi na jego wielokontekstowe i wieloaspektowe odniesienia. Przedstawione zostają sylwetki tych czeskich bohaterów, którzy na trwałe zapisali się w czeskiej tradycji, w potocznej świadomości stając się często uosobieniem cech stereotypowo przypisywanych Czechom oraz obiektem licznych odniesień językowych. Te ostatnie stanowią szczególny punkt zainteresowania przedstawianych rozważań. Zdecydowana większość zgromadzonych w pracy antroponimów odznacza się dużą aktywnością w tworzeniu nowych jednostek leksykalnych, szczególnie frazeologicznych. Przedstawione w pracy frazeologizmy są nie tylko ekspresywnym i plastycznym sposobem obrazowania i komentowania rzeczywistości, każda z utrwalonych w nich postaci jest ucieleśnieniem określonych typów i ról społecznych. Nowsze derywaty (tworzone od nazwisk/imion polityków, celebrytów, sportowców itp.) udowadniają nie tylko, jak bogata i kreatywna jest wyobraźnia współczesnych Czechów, ale przede wszystkim, jak bardzo zmienia się współczesne postrzeganie bohatera. W trakcie analizy wykazano, że przemiany cywilizacyjne i zmieniająca się sytuacja społeczna mają istotny wpływ na kształtowanie się koncepcji bohatera (jako zjawiska społeczno-kulturowego), który z postaci heroicznej, dokonującej wielkich czynów i godnej naśladowania, przekształca się w idola/celebrytę, łączącego w sobie elementy czeskiej tradycji oraz współczesności, będąc jednocześnie bardziej „produktem” nowoczesnej kultury konsumpcyjnej, specyficzną kreacją medialną niż prawdziwą indywidualnością.