PROSTY JĘZYK POLSKI A NATURALNY PORZĄDEK RZECZY W KOMUNIKACJI PUBLICZNEJ

Abstrakt

Tekst pokazuje inną niż dotychczasowe perspektywę oceny wypowiedzi publicznych, urzędowych i admini- stracyjnych, a zwłaszcza – uzasadnień orzeczeń sądowych. Przez lata wśród nadawców tego rodzaju tekstów utarło się przekonanie, że najważniejszymi (a w zasadzie – jedynymi istotnymi) odbiorcami ich komunikatów są osoby oraz instytucje kontrolne i wyższego rzędu – przełożeni, sądy okręgowe i apelacyjne, prokuratury okręgowe, administracja państwowa, dyrektorzy, ministerstwa itp. Tymczasem istnienie tych instytucji i rangę społeczną tych osób legitymizują ludzie, do których formalnie są adresowane te komunikaty – klienci urzędów, strony postępowań sądowych, obywatele – i których życie teksty tego rodzaju realnie zmieniają. Autorzy zwracają zatem uwagę na współczesną potrzebę spojrzenia na te i podobne teksty z perspektywy komunikacyjnej, odbiorczej, potocznej, a nie – specjalistycznej, hierarchicznej i hegemonicznej, ponieważ najważniejszym adresatem również tego rodzaju komunikatów jest zwykły człowiek – niespecjalista, nieerudyta i najczęściej także nieintelektualista.

Autorzy odwołują się do kategorii naturalnego porządku rzeczy i prostego języka, które są przeciwstawione tzw. specjalistycznemu i retropicznemu porządkowi rzeczy. Te – od dawna obecne w języku i w kulturze – strategie poznawczo-komunikacyjne oraz zabiegi tekstowe pomagają odbiorcom w poznaniu, w zrozumieniu i w interpretacji komunikatu lub te aspekty utrudniają. Naturalny porządek rzeczy i prosty język są znane zdecydowanej większości Polaków, ponieważ to automatyzmy i stereotypy komunikacyjno-językowe związane z rozwojem kultury i cywilizacji, dostępne dla wszystkich. Wykorzystanie ich w komunikacji przez nadawców instytucjonalnych pozwala właściwie odczytać intencję komunikatu niemalże każdemu odbiorcy tego przekazu. Taka komunikacja, nastawiona na zrozumienie, może być niekiedy nawet redundantna, nadmiarowa.

Autorzy postulują w wypowiedziach urzędowo-administracyjno-prawniczych, a także – w niektórych komunikatach medialnych i marketingowych, powrót do pragmatycznego logicyzmu językowego, do prostoty językowej oraz do użyteczności komunikacyjnej, nawet jeśli stoją one w sprzeczności z walorami literackimi i (co dla nadawców instytucjonalnych szczególnie ważne) z tradycyjnymi, umownymi regułami kancelaryjnymi wypowiedzi, a nie – z ustawowymi.